HAIKU EN SENRYU

door Teunie Knöps – februari 2011

De haiku is in eerdere artikels uitvoerig belicht; de senryu is een zijloot van de haiku en heeft dezelfde vorm van 5-7-5 lettergrepen.
Wat is senryu?
Senryu gaat over mensen en dingen in het gewone dagelijkse leven en moet, behalve een poëtisch element,’ een scherp psychologisch inzicht bezitten, geest en lichtheid’, aldus een bekende senryu-dichter.
Een senryu is vaak komisch en ook wel tragisch. Enkele voorbeelden:

Als ik mij kwaad maak,
wil de lade van mijn kast
niet meer open gaan

Ik zag alleen maar,
hoe de lipstick van haar mond
zo vlot babbelde

De fikse ruzie
werd door de man gewonnen;
maar hij kookt vandaag

Een haiku is een natuurgedicht, de mens komt er nauwelijks aan te pas.
Senryu zijn vaak lichte verzen en bestrijkt alles wat de haiku overslaat: de mens in zijn dagelijkse doen en laten en alles wat daarmee samenhangt.

Enkele verschillen tussen haiku en senryu:
Haiku personifieert zelden, de dichter dringt door in de kern van wat hij ziet en beleeft het gevoel van wat genoemd wordt: het haiku-moment.
Senryu personifieert graag, vindt overal menselijke paralellen.
Ook gebruikt haiku vrijwel nooit vergelijkingen, de dingen spreken zelf; maar in senryu zitten vaak malle metaforen.

Een slapend gezicht
is als een stilstaande klok
om naar te kijken

Niet zo voorzichtig
zijn ze met hun schoondochter
als met hun servies

De wind van de herfst
heb ik gehoord door het gat
in mijn financiën

E-MAILVERKEER over haiku en senryu

T: Dag haiku-dichters, de maand januari brengt me weinig inspiratie tot het schrijven van haiku. Oftewel ik onderga weinig haiku-momenten in deze maand. Toch was er een moment dat ik dacht: dit is een haiku…. Maar hoe….
Ik doe een poging:

zachte winterdag-
kale bomen werpen hun   of: kale bomen, zij werpen
schaduw ver vooruit             hun schaduw ver vooruit

suggessties zijn welkom!

N:Ik denk dat we allemaal onze winterslaap nog niet achter de rug hebben…
Geïnspireerd door een japanse haiku, die ik las, maakte ik deze:

hij zag de sterren
boven boomsilhouetten
vroeg in de ochtend

Van jouw haiku vind ik de 2e versie spannender klinken.
Een mogelijke 3e regel zou kunnen zijn: lange schaduwen.

T: Je zegt: hij zag de sterren. Wie is hij? De lezer wil ook die sterren zien. Om die reden wordt verpersoonlijking in een haiku meestal vermeden.

Het mag wel als de lezer het haiku-moment kan meebeleven, zoals in de haiku van Sara in het laatste o-o-go artikel.
Maar ik vind het een prachtig beeld.
Suggestie: draai de 1e en de 3e regel om dan wordt het spannender.
Misschien is ‘sterrenhemel’ een mooi woord.
Op mijn haiku ‘zachte winterdag’ heb ik toch wat aanmerkingen.
De samenhang klopt naar mijn gevoel niet. Een andere versie:

januarizon-
bomen werpen hun schaduw
al ver vooruit

N: Ik denk dat het inderdaad beter is als ik in mijn haiku e.e.a. omdraai.
Mijn nieuwe versie luidt:

vroeg in de ochtend-
boven boomsilhouetten
sterrengeflonker

T: Prachtig! Vooral door de 3e regel: sterrengeflonker, beleef ik ook dat haiku-moment.

M: De haiku van T. over de lange schaduwen wordt steeds mooier. Ik heb nog iets bedacht voor die laatste regel:

januarizon-
bomen werpen hun schaduw
ver-langend vooruit

R: of….geen schaduw, althans hier niet, maar dat kan aok het moment weeze, zoas ik vandaege d’r tegenan kieke.

T: soms is een mens helemaal ingepakt door andere dingen waardoor je niet open kunt staan voor haiku. Dat komt wel weer!
Bedankt, M, voor deze derde regel: ‘ver-langend vooruit’. Prachtig! Dit blijft mijn definitieve versie. Het woord ‘ kale’ vervalt in deze haiku en dat is goed gezien door M. want je weet al dat de bomen kaal zijn door de 1e regel: januari-zon.

Tot slot een gedicht van M:

een beetje pokon
zal wonderen verrichten
bij haikudichters
ijlings vlucht de winterdip
achter de groene regels

Reageren is niet mogelijk